Schiphol en de kleine oecumene
In de gesprekken tussen de drie kleine christelijke kerken komt een aantal punten steeds weer naar voren. Onderwerpen als de kerk, de binding aan de Formulieren van Enigheid, het verbond en de toe-eigening van het heil hebben jarenlang de agenda bepaald of kwamen tenminste daarop voor. Het lijkt erop dat het meeste van wat over deze onderwerpen valt te zeggen inmiddels ook is gezegd. De standpunten zijn bekend. En niet alleen de standpunten zijn bekend, maar ook de gevoeligheden die hiermee samenhangen zijn uitvoerig aan de orde geweest. Niet overal heeft dit geleid tot meetbare toenadering.
Maar er zijn ook voorbeelden waar dat wel het geval is geweest. Op verschillende plaatsen erkende men van elkaar te behoren tot de heilige, katholieke kerk. Dat is een belangrijke stap. Je zou denken dat als deze eerste stap eenmaal is gezet, volgende stappen wel snel zullen volgen. Maar de praktijk wijst anders uit. Onverwacht rijzen er allerlei problemen. Soms vraag je je af waar die problemen opeens vandaan komen. Wat houdt kerken nog op een afstand als de Bijbel wordt gezien als het Woord van God en als de belijdenisgeschriten worden gezien als hulpmiddel bij uitstek voor het begrijpen van de Bijbel? Eén van de problemen waar we tegenop lopen is het probleem van het wantrouwen. Iemand kan wel zeggen dat hij de belijdenisgeschriften onderschrijft, maar een ander vindt dat die persoon er óf te soepel óf te strak mee omgaat. Dit wantrouwen kan heel diep zitten. Gegrond of niet, het is zaak waar je niet omheen kunt. Hier zou ik het over een ander probleem willen hebben. Je zou het het probleem van de cultuurverschillen kunnen noemen. Voor deze gelegenheid zou ik willen spreken van ‘het Schipholsyndroom’. Dit Schipholsyndroom staat voor een puur menselijk en oeroud verschijnsel. Het speelt overal een rol, waar mensen samen iets willen ondernemen. Het is iets, waarin mensen elkaar kunnen mee- en tegenvallen.
Gezamenlijk vertrekpunt
De heren Jansen, Pietersen en Klaassen ontmoetten elkaar regelmatig voor zaken. Door de jaren heen hadden ze elkaar goed Ieren kennen en ze konden het prima met elkaar vinden. Betrouwbare partners waar je goed afspraken mee kon maken. Ook het afgelopen jaar was weer een goed jaar geweest. De contacten waren nog wat steviger aangehaald. AI met al een goed uitgangspunt voor het nieuwe seizoen. Om na de vakantie weer snel aan de slag te kunnen leek het de heren goed om vlak vóór de vakantie nog wat zaken te regelen. Ze spraken af elkaar te ontmoeten op Schiphol, de eerste zaterdag van juli. Het bleek namelijk dat ze die zaterdag alle drie met het vliegtuig naar hun vakantiebestemming zouden afreizen. En zo werd de afspraak gemaakt: op Schiphol, de eerste zaterdag van juli om half tien! Een duidelijke afspraak. Een goed gemarkeerde plaats en een tijdstip dat iedereen schikte. Dit kon niet fout gaan!
Op de bewuste zaterdag komt Jansen op Schiphol aan. Hij zou met het hele gezin op familiebezoek naar Zuid-Afrika gaan. AI jaren brachten ze zo hun vakantie door en dat beviel hen nog steeds uitstekend. Jansen had zijn tickets al opgehaald bij het reisbureau. Hij liep naar de balie en leverde zijn bagage in. Het vliegtuig zou om elf uur vertrekken van pier C. Pietersen en Klaassen zag hij nog niet. Maar ja, het was ook nog vroeg. 't Was pas negen uur. Ze zouden zo wel komen. Intussen liep Jansen langs de douane en ging op z'n gemakje richting C-pier.
Vijf minuten nadat Jansen was aangekomen arriveerde ook Pietersen. Pietersen zou met zijn kroost naar Bali gaan. EIk jaar een andere verre bestemming. Dat deden ze al jaren en ze zouden ook niets anders willen. Ook Pietersen had zijn tickets al op zak. Een voordelige aanbieding. Ver weg voor weinig geld. Zijn vlucht ging tien over elf. Hij ging naar de balie en gaf zijn bagage af. Zijn vliegtuig zou vertrekken vanaf pier D. Pietersen keek eens om zich heen of Jansen en Klaassen al ergens te zien waren. Maar dat was niet het geval. Maar ja, het was ook nog vroeg. Ze zouden zo wel komen. Hij ging alvast maar door de douane en liep langzaam richting D-pier.
Inmiddels was ook Klaassen op Schiphol aangekomen. Kwart over negen. De familie Klaassen had geboekt voor Oostenrijk. Een rustige camping in de bergen. Dat deden ze al jaren en het beviel uitstekend. Om half twaalf zou hun vliegtuig vertrekken. Bij de balie kregen ze te horen dat het vliegtuig zou vertrekken van pier E. Jansen en Pietersen waren nog nergens te zien. Maar ja, het was ook nog vroeg. Ze zouden zo wel komen. Intussen wandelde Klaassen op zijn gemak richting E-pier.
En daar zaten ze dan, alle drie. Op de afgesproken plaats, op de afgesproken dag en op het afgesproken tijdstip. Je ziet het voor je. Alle drie op hun eigen pier. Vlak bij elkaar maar toch onzichtbaar voor elkaar!
Verschillende reisdoelen
Inmiddels tikte de klok door. Pietersen keek eens op zijn horloge. 't Liep al tegen tienen. "Waar blijven ze toch?", zei hij in zichzelf. Jansen en Klaassen dachten hetzelfde. Naarmate de tijd verstreek begonnen ze elkaar in stilte verwijten te maken. Ze hadden toch heel duidelijk afgesproken op Schiphol, zo rond half tien in de ochtend? Inderdaad, zo was het afgesproken. Maar toch kan het dan nog fout gaan. Waarom? Wel, omdat de heren wel duidelijke afspraken hadden gemaakt over hun vertrekpunt, maar ze waren met heel verschillende reisdoelen naar Schiphol gekomen! Ze waren er alle drie onbewust vanuit gegaan dat als je op zakelijk terrein met je collega's op dezelfde golflengte zit, dat dat dan ook op elk ander terrein het geval zal zijn. Dat je collega's dezelfde dingen leuk vinden die jij leuk vindt. Dat ze naar dezelfde landen willen als jij zou willen. Maar niets is minder waar! Niet iedereen kan genieten van oude cultuur op Bali. Niet iedereen kan zijn hart ophalen aan Hollands glorie in Zuid-Afrika en niet iedereen raakt onder de indruk van stille bergmeertjes in Oostenrijk. Aan deze diversiteit van vakantie-ideeën was kennelijk niet gedacht. En al zouden de heren bij toeval wel dezelfde ideeën hebben gehad, dan was het nog maar de vraag of ze alle drie hun gezin mee zouden kunnen krijgen! In elk geval waren er nu vanwege de verschillende vakantietradities drie verschillende reizen geregeld. Drie verschillende bestemmingen. En dan vind je elkaar toch niet! Zelfs niet als je voor je gevoel goede afspraken hebt gemaakt over het vertrekpunt. Zo werkt dat!
De kleine oecumene
Het reilen en zeilen van de kleine oecumene doet me soms denken aan het verhaal van deze drie zakenlui. Drie kerkgenootschappen, die een Schipholsyndroom vertonen. Op verschillende terreinen kan men aardig met elkaar overweg. Men denkt elkaar al aardig goed te kennen. Men komt tot te conclusie dat men hetzelfde vertrekpunt heeft. Het Woord van God en de drie Formulieren van Enigheid. Dat gezamenlijke vertrekpunt zou voldoende garantie moeten bieden om samen op te trekken. Maar zo gemakkelijk blijkt dat niet te gaan. Hoe komt dat toch, zo vraag je je af. Zou het niet hierdoor komen, dat we bij het maken van onze afspraken al hebben uitgemaakt waar de reis zal eindigen en hoe gereisd moet worden. De tickets heeft men al op zak. De kaarten zijn al geschud. We weten al precies waar we heen willen. Waar volgens ons de mooiste plekjes zijn. En wat de kortste route naar deze plekjes is. Daarbij gaan we ervan uit, dat de ander wel dezelfde smaak zal hebben als wij. Het vertrekpunt nog wel hetzelfde, maar de reis-doelen zijn heel verschillend. Staande op het gezamenlijke vertrekpunt van Schrift en belijdenis raak je elkaar dan toch nog uit het oog. En in het zeldzame geval dat men dezelfde doelen heeft, kiest de één voor de trein, de ander het vliegtuig en een derde gaat liever met de boot. Ook dan scheiden zich de wegen. Misschien kom je elkaar onderweg nog eens tegen, maar samen reizen komt er dan gewoon niet van.
Meeting Point
Intussen zitten Janssen, Pietersen en Klaassen nog steeds op elkaar te wachten. De stemming wordt er niet beter op. Naarmate de tijd verstrijkt gaan ze inzien, dat ze bij het maken van hun afspraak onzorgvuldig te werk zijn gegaan. Ze beseften dat je maar half werk doet als je Schiphol als vergaderlocatie afspreekt. AIs je elkaar op Schiphol wilt treffen, moet je een afspraak maken bij het Meeting Point. Dit Meeting Point is een punt dat wordt gemarkeerd door een groot bord in de vertrekhal. Je moet dit punt passeren vóórdat je bij de balie komt waar je je instapkaart moet halen. AIs ze daar hadden afgesproken en daar op elkaar hadden gewacht, dan hadden ze elkaar nóóit mis kunnen lopen.
De Bijbel geeft ons ook zo'n trefpunt. Een punt dat elke christen moet passeren als hij met andere christenen verder trekken wil. Het kruis op Golgotha plaats, waar christenen elkaar ontmoeten. Daar kun elkaar niet mislopen. Daar moet je elkaar wel kunnen vinden. Daar ontstaat gemeenschap. Alhoewel..., ook dicht bij het kruis kan het nog ontbreken aan oog voor elkaar De moeder van Jezus en de discipel Johannes stonden beiden bij het kruis. Voor beiden gold dat Jezus een geweldig grote plaats in hun leven innam. Daarover geen twijfel! Maar om een weg te vinden om samen verder te gaan waren woorden van Jezus nodig. "Zie uw zoon" en "Zie uw moeder". Het zijn de woorden van Jezus zelf, die zijn volgelingen bij elkaar brengt. Jezus geeft mensen hun bestemming. Tickets voor zelfbedachte reizen zijn bij het kruis niet bruikbaar meer. Jezus zelf wijst mensen daar een weg. En dat is een weg die begaanbaar wezen zal.
Busmodel
Professor Selderhuis heeft in het blad Bij de Tijd eens voorgesteld om gesprekken tussen de drie kleine christelijke kerken te laten verlopen volgens het ‘busmodel’. Het reisgezelschap zou het aan de reisleider moeten durven overlaten langs welke weg en hoe snel gereisd zal worden, waar even wordt gestopt om de benen te strekken en waar onderweg de gesprekken over zullen gaan. Ja, je bent dan waarschijnlijk wel wat langer onderweg. Maar als je het onderweg goed hebt met elkaar, dan is het niet erg als het wat langer duurt.
Vragenderwijs
Hoeveel is ons de eenheid waard? En als we het over eenheid hebben, bedoelen we dan allemaal wel hetzelfde? Of denken we van elkaar dat de ander bij eenheid hetzelfde denkt als wij? Doet verdeeldheid zeer? Wat is het verschil tussen verdeeldheid en verscheidenheid? En als we het over een oproep tot eenheid hebben, denken we dan aan mensen die dat vóórstaan, of aan Jezus die daar voor stáát? Vragen, vragen en nog eens vragen. Zouden we vragenderwijs niet wijzer kunnen worden? En als het op vragen aankomt, vragen met betrekking tot eenheid onder christenen, tot wie zouden we dan beter onze vragen kunnen richten dan tot God? Hem bidden om inzicht, verlangen, kracht tot zelfverloochening, wijsheid en dienstbaarheid aan elkaar. Professor B. Kamphuis schrijft in het boekje Opdat zij allen één zijn het volgende: "Kerkelijke eenheid is niet iets wat wij zelf kunnen maken. Het is een zaak van bidden, verwachten en ontvangen". Het is slechts een van de vele waardevolle uitspraken die ik in dit boekje tegenkwam. Eenheid is een zaak van bidden, verwachten én ontvangen. Vervolgens stelt Kamphuis een vraag, en wel deze: "Op welke manier kan dat in uw gemeente concreet gestalte krijgen?" Een vraag om over na te denken. Hoe bidden, wat bidden, hoe verwachten, wat verwachten, hoe ontvangen? Samen met broeders en zusters van andere gemeenten nadenken over deze vragen kan geweldig helpen om samen verder te komen.
Wat zou het goed zijn als het niet bij nadenken bleef maar als wij werkelijk samen zouden bidden. Geen bidden met zelfgekozen doelen in het achterhoofd, maar met de bereidheid tot zelfverloochening en navolging. Dit samen bidden kan klein beginnen. Twee of drie is al voldoende. Wij zouden daar misschien onze schouders over ophalen. Jezus doet dat niet. AI zijn het er maar twee of drie, dan ziet Jezus daar wat in. Daar wil Hij, Gods eigen Zoon, in het midden zijn. Over zelfverloochening gesproken!
K. van Breugel