Deventer

Op weg naar eenheid in Deventer


door Henk-Jan Kamsteeg

Zelf zou de meerderheid in Deventer er wel meer vaart achter willen zetten. Elders in het land kijken anderen echter met een jaloerse blik naar de afstand die in de Overijsselse plaats al is overbrugd. Na jaren van 'ruziën', discussiëren en praten is in het samenwerkingsproces tussen de christelijke gereformeerde kerk (CGK), de gereformeerde kerk vrijgemaakt (GKV) en de Nederlands gereformeerde kerk (NGK) in Deventer een lang parcours afgelegd. Een parcours waarin diverse hindernissen werden getrotseerd.

In 1995 gaven de drie gemeenten elkaar een gemeenschappelijke verklaring van eenheid. Inmiddels zijn de catechisaties van de jeugd uit de CGK en de NGK gezamenlijk. Ook vindt tussen deze kerken kanselruil plaats. Alleen de NGK en de GKV zijn officieel nog niet zo ver. Maar ook voor hen lijkt het slechts een kwestie van tijd voordat de predikanten de preekstoel van hun collega kunnen betreden.
In juni 1993 werd door de drie kerken in Deventer een Commissie Contact Kerken (CCK) in het leven geroepen. Afgesproken werd dat de commissie zou bestaan uit negen leden, van wie drie uit elke kerk. Doel van de commissie moest zijn de 'contactoefening tussen leden van de drie gemeenten te bewerkstelligen, een en ander tot heilzame opbouw en toenadering van deze gemeenten'.Deze contactoefening moest worden bewerkstelligd door het voorbereiden en het uitvoeren van daartoe geëigende activiteiten. En aldus geschiedde. Naast te bidden voor eenheid, werden tal van gezamenlijke evenementen, samenkomsten en diensten op touw gezet. Want, zoals een Russisch gezegde luidt: Bid tot God, maar blijf zelf hard naar de kust roeien.
En roeien deden de commissieleden dus. Inmiddels houden de drie gemeenten twee keer in het jaar een gezamenlijke gemeenteavond en organiseren ze op de tweede feestdagen zangdiensten. Op bid- en dankdag zijn er kinderdiensten die bedoeld zijn voor jongeren van alle drie de kerken.
Verder houden de kerken in september een gemeenschappelijke startdag die bestaat uit het houden van verscheidene sporttoernooien en activiteiten voor kinderen tot en met bejaarden. De avond voor deze sportieve dag organiseren de gebedskringen uit de kerken een gezamenlijke gebedsavond. Ook de jeugdclub voor 9 tot 12-jarigen is eenmaal in de maand gemeenschappelijk.
Drie leden van de CCK vertellen desgevraagd over hun ervaringen binnen het samenwerkingsproces. Het bleken jaren met bloed, zweet en tranen. Maar, zo beamen de drie betrokkenen, we zijn op de goede weg.

'We hebben elkaar nodig'
Marianne Koning (37) - christelijk gereformeerd
"Anderhalf jaar geleden stond ik voor de keuze om óf lid te worden van de zendingscommissie óf van de Commissie Contact Kerken (CCK). lk heb voor de CCK gekozen omdat ik het belangrijk vind dat de samenwerking tussen de drie kerken wordt bevorderd".
"De samenwerking leeft heel erg in Deventer. Vooral de gezamenlijke zangdiensten worden goed bezocht. Het is belangrijk dat de leden uit de verschillende kerken elkaar persoonliik leren kennen. Samenwerking zegt velen namelijk niets wanneer ze de mensen met wie ze dit zouden moeten doen, niet kennen. Daarom hecht ik ook veel waarde aan de gelegenheden waarbij er ook koffie en gebak genuttigd kan worden. Dit zijn uitstekende momenten om anderen beter te leren kennen. Of neem de startdag waarop we sporttoernooien en spelactiviteiten organiseren. Tijdens een potje voetbal of langs de zijlijn leer je de leden van andere kerken ook kennen".
"Niet iedereen is echter even blij met de samenwerking tussen onze kerken. Binnen mijn kerk zijn dit vooral leden die uit de 'gereformeerde bond' zijn overgekomen. De samenwerking met de NGK en de GKV hoeft van hen niet zo. Ze houden niet van de veranderingen die het tot gevolg heeft".
"Er zijn ook leden die echt tegen de samenwerking zijn. Zij komen ook niet naar de kerk wanneer bij een kanselruil een predikant van een andere kerk bij ons komt preken. Gelukkig is dit wel een minderheid".
"Binnen de GKV zit, denk ik, het meeste zeer. We proberen hier dan ook voorzichtig mee om te gaan. We hadden bijvoorbeeld het plan geopperd tijdens de zomermaanden gezamenlijke middagdiensten te organiseren. De vrijgemaakten bleken hier nog niet aan toe. Nu wachten we dus met dit plan. Zelfs zo dat het ons beter leek om ook maar niet gemeenschappelijke diensten te organiseren met de NGK, ook al zou dit in principe al wel kunnen".
"Een ander voorbeeld is dat de NGK al toe was aan de vrouw in het ambt. Omwille van de samensprekingen ziet ze er echter van af dit ook daadwerkelijk door te voeren".
"Kanselruil is er nu alleen nog niet tussen de NGK en de GKV. Het zit er in de nabije toekomst trouwens wel aan te komen dat ook dit mogelijk wordt. Ikzelf denk dat hoe eerder de muren vallen, hoe beter het is. Ook wat betreft het Avondmaal. Zo mogen leden van de andere kerken bij ons wel aan tafel wanneer zij zich van te voren melden. Ik heb echter niet het idee dat er veel van deze mogelijkheid gebruik wordt gemaakt".
"Hoe goed de samenwerking tussen de kerken ook gaat, het loopt niet altijd even gemakkelijk. Het is belangrijk niemand te forceren. Zo hebben de jongeren al wel samen club. Bij ouderen gaat het soms iets moeilijker".
"We moeten voor ogen houden dat we allemaal één geloof belijden. We zijn broeders en zusters van elkaar. We hebben elkaar nodig. We zijn maar kleine kerken in een niet-christelijke stad. Het zou mooi zijn wanneer we elkaar zouden erkennen als een goede kerk. Dat dit nog niet door iedereen gebeurt, heeft ook minder te maken met theologische discussies, dan met oud zeer. Het is daarom denk ik ook een kwestie van tijd voordat we hier overheen zijn".

'Hier gebeurt een wonder'
M.J. Zaagman-van Buuren (58) - Nederlands gereformeerd
"Ik ben vanaf het begin betrokken bij de CCK. Ik kan daarom ook zeggen dat het een wonder is wat hier gebeurt. De GKV gaat over drempels. In het begin van de samensprekingen kon je zien dat vooral de vrijgemaakten nog in hun eigen cultuur waren ingebakken. Ze hadden geen kennis van zaken wat andere kerken betreft. Dit is nu al veel beter. Velen vinden het daarom nu ook prima dat we naar elkaar toegroeien".
"Natuurlijk blijft er altijd wel een groep die met de hakken in het zand blijft staan. Dit is bepalend voor de beslissingen die genomen moeten worden. We willen namelijk iedereen meenemen in de besprekingen. Momenteel staat de kanselruil tussen de GKV en ons nog ter discussie. Er zijn leden die denken dat ze de ergste zaken in huis halen wanneer een Nederlands gereformeerd predikant komt preken".
"Binnen onze kerk is er ook wel een groepje van wie het allemaal niet zo nodig hoeft. Zij hebben de scheuring in 1967 meegemaakt. Toch ben ik al met al zeer tevreden over de gang van zaken. Zo zijn de vrijgemaakten naar hun synode gegaan om te zeggen dat zij in gewetensproblemen zouden komen wanneer hen niet zou worden toegestaan door te gaan met de samensprekingen. Dit is toch iets om dankbaar voor te zijn".
"Naast de vele activiteiten die we samen hebben, mogen leden van de andere kerken ook bij ons aan het Avondmaal. Wanneer je belijdend lid bent van een andere kerk en Christus als je Verlosser aanvaardt, ben je van harte welkom. We hebben dan ook meestal wel gasten aan onze avondmaaltafel. Ja, ook leden van de GKV. Wij mogen daar echter nog niet meedoen. Maar dit zal in de toekomst waarschijnlijk wel veranderen. Bij de christelijke gereformeerden zijn we ook al welkom. Zij hebben zich in het verleden niets aangetrokken van de genomen synodebesluiten en heten ons dus welkom". "Er wordt verschillend over de samensprekingen gedacht. Eén groep is een groot voorstander. Een andere groep maakt het allemaal niet zo veel uit en een derde groep is tegen. Vooral omdat zij -denk ik- bang zijn. Want wat moet er met de kerk gebeuren wanneer er bepaalde regels vervallen?"
"Maar het heeft ook te maken met onwetendheid. Wanneer je met een vrijgemaakte tegenstander van de samensprekingen praat, komt er vaak de opmerking dat we ons als NGK niet aan de belijdenis houden. Wanneer je vraagt op welk punt dit dan is, krijg je opmerkingen als: 'Was er niet iets met die dominee Telder van jullie?' Maar niemand heeft het bij ons meer over dominee Telder. Het is bij sommige vrijgemaakten er nu eenmaal ingeklonken dat wij het stoute broertje zijn. Dit idee is er min of meer ingeramd. Men denkt nog werkelijk dat het zondig is om hier nu anders over te denken. De regels moeten blijven".
"Ook de 'ware-kerkgedachte' is bij sommige vrijgemaakten onder de huid nog wel aanwezig. Vooral bij de oudere generatie. Het is hen nu eenmaal altijd geleerd. O nee, hardop wordt het niet meer gezegd. Maar ik blijf het wel voelen. En ja, dat kan me nog steeds erg kwetsen. Er zijn ook wel momenten geweest dat ik uit de CCK wilde stappen. Maar gelukkig heb ik ook altijd gevoeld dat ik betrokken moest blijven".
"Laatst sprak ik een godsdienstleraar uit de GKV die in de loop van het gesprek veronderstelde dat ik ook vrijgemaakt was. Ik was volgens hem immers zo orthodox. Toen zei ik dat hij daarom wel lid van de NGK had kunnen zijn. Hij was verbaasd dat we hetzelfde dachten. Daarom zeg ik ook dat er helemaal geen onderscheid meer is tussen onze manier van geloven".
"Er is wel sprake van een cultuurverschil. Maar ook dit verschil is te overbruggen. Het heeft te maken met een geloofshouding. Hoe ga je om met de mening van anderen? Voor alles moeten we het gebed stellen. Het is belangrijk ontvankelijk te zijn voor het antwoord van God".

'Doel is één kerk te kunnen vormen'
Mevrouw J. van Rijn (31) - gereformeerd vrijgemaakt
"Ik ben lid van de commissie omdat ik een voorstander ben van de eenheid van de kerken. We zijn immers toch één in wat Christus voor ons heeft gedaan. Met de CGK proberen we gemeenteleden van de verschillende kerken dichter bij elkaar te brengen. Vind elkaar en leer elkaar kennen".
"Tot dusver loopt alles redelijk naar tevredenheid. Het kan natuurlijk wel altijd beter. We moeten echter niet vergeten dat we ook te maken hebben met hoe het samenwerkingsproces landelijk verloopt. Plaatselijk zijn wij al wel verder dan landelijk. Dit is soms wel moeilijk. Natuurlijk wil je wel sneller. Vooral de jongeren. Zij vragen zich hardop af of we het verleden niet kunnen vergeten en vaart kunnen maken met het samenwerkingsproces".
"Toch is ook hier in Deventer een groep kerkleden die wel moeite heeft met de samensprekingen. Van hen weigeren sommigen deel te nemen aan de activiteiten die we als CCK organiseren. Anderen hebben wel hun bedenkingen, maar komen toch opdagen. We proberen ondanks de kritiek door te gaan met het proces. Het is noodzaak niet stil te blijven staan. We gaan vooruit, al is het langzamer dan je wel zou willen. We hebben nog niet het punt bereikt waarop we zouden moeten zeggen: Tot hier en niet verder".
"De kanselruil ligt bij een groep gemeenteleden wel gevoelig. Toch wisselen de predikanten van de CGK en van onze kerk al wel met elkaar. Tussen de NGK en ons zijn de besprekingen nog gaande. Maar ook tussen ons zit kanselruil er wel aan te komen".
"De openstelling van het Avondmaal voor leden van de andere kerken zit er nu echter nog niet in. Er zijn gewoon nog te veel gemeenteleden die hier moeite mee hebben. Een gemeenschappelijke verklaring van eenheid is er wel. Vandaar uit zullen we verder moeten. Het uiteindelijke doel is in Deventer één kerk te kunnen vormen. Eén gemeente zijn. Nee, ik geloof niet dat dit een utopie is. Het moet kunnen gebeuren".
"Vergeet niet dat er al wel veel is gebeurd. Toen de synode de landelijke samensprekingen had stopgezet, hebben wij vanuit Deventer een brief geschreven waarin wij zeiden dat wij wel wilden doorgaan. Die mogelijkheid werd toen gegeven. Zonder de synode waren we al met al denk ik al wel verder geweest met de besprekingen in Deventer. We hebben elkaar in een niet-christelijke stad nu eenmaal nodig".

(Bron: CV Koers | Datum: augustus 2000)



Terug naar overzicht Overijssel