Enschede
De dominee hoeft geen straatje meer om
door Roel Sikkema
HEEMSE - Zondag aanstaande is een blije dag voor de in Heemse (Hardenberg) wonende ds. J. Slotman. Dan mag de vrijgemaakt-gereformeerde emeritus predikant van Enschede-Noord tweemaal voorgaan in de christelijke gereformeerde Maranathakerk in Enschede. "Zo wordt een diepe wens van mij vervuld; Toen ik nog predikant in Enschede-West was, moest ik als ik van mijn huis naar de Immanuëlkerk ging, langs de Maranathakerk. Ik kon het niet verdragen als daar broeders en zusters naar de kerk gingen, terwijl ik niet met hen mee kon gaan. De pijn van de kerkelijke verdeeldheid voelde ik zo sterk, dat ik 's zondags maar een straatje om reed."
In Enschede kwam het al in 1973 tot een wederzijdse erkenning tussen de Christelijke Gereformeerde Kerken (CGK) en Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) (GKV).
Maar daar bleef het bij. "Ik had daar moeite mee", zegt Slotman. "Als je elkaar als kerk erkent, kun je toch niet gewoon voortleven naast elkaar alsof die erkenning er niet is?" Overigens kan Slotman wel begrip opbrengen voor de toenmalige terughoudendheid van vrijgemaakte kant. "Want de christelijke gereformeerden hadden ook nauwe contacten mer de twee Nederlands Gereformeerde Kerken (NGK) van Enschede." Die kwamen in 1969/'70 voort uit een breuk met de plaatselijke vrijgemaakte kerken.
In 1992 werden de samensprekingen tussen CGK en GKV hervat. Tijdens bestuursvergaderingen van het bejaardencentrum Martha-oord leerden voorzitter R. Procee (CGK) en ds. H.J. Boiten (GKV) elkaar kennen. Zo kwamen ze te spreken over de verhoudingen tussen beide kerken. "Boiten zorgde ervoor dat de vier vrijgemaakte kerken weer met ons in gesprek wilden", zegt Procee. Hij is ouderling in de CGK van Enschede-Oost. "Ds. Boiten en ik stelden samen een stuk op met een stappenplan voor de samensprekingen."
Pietepeuterig
Tussen 1978 en 1997 was de nu 68-jarige Slotman predikant van twee gemeenten in de voormalige textielstad. Kort voor het hernieuwde contact in 1992 werd hij verbonden aan de kerk van Enschede-Noord.
"Ik was blij met de nieuwe gesprekken, al gingen ze me in het begin veel te langzaam. Elke kerkenraad zond een afvaardiging af en elk verslag moest door al die kerkenraden goedgekeurd worden." Volgens Slotman had het stappenplan een gunstige invloed op de besprekingen. "Er werden drie doelen gesteld: samenspreken, samenwerken en samengaan. In de ruim vier jaar dat ik aan die besprekingen meedeed, kwamen we niet verder dan het eerste punt." Toch werd er volgens hem wel vooruitgang geboekt. "In het begin was het wel eens wat pietepeuterig, maar langzamerhand werden de gesprekken opener en waardevoller. We leerden elkaar steeds beter kennen. Sterker: je ging van elkaar houden."
Procee bevestigt dat. "We gingen elkaar vertrouwen en waarderen, waardoor nu een plaatselijke kerkelijke eenheid wordt ervaren."
"Het zijn nu plaatselijk zusterkerken geworden", voegt Slotman eraan toe.
Wens
Toen hij in 1997 met emeritaat ging, zei hij in de laatste samenspreking voor zijn vertrek: "Als het ooit tot kanselruil met de christelijke gereformeerden komt, zal ik graag eens een keer voorgaan, het liefst in de Maranathakerk."
Fase 1 van het stappenplan was toen afgerond. "Dat het nog tot 2000 zou duren voor de tweede stap werd gezet, was mede een gevolg van een besluit tot kanselruil tussen de CGK en de NGK in 1996. Ik heb de eerste samenspreking daarna nog meegemaakt. Dat was in mijn ogen de moeilijkste van allemaal. Emoties kwamen los. Toch was het ook een goede vergadering. Van beide kanten werd nadrukkelijk uitgesproken dat wij verder moesten op de ingeslagen weg, dat we elkaar niet mochten loslaten. Wat zou de satan juichen als hij ons uit elkaar zou kunnen drijven. Toen bleek dat de christelijke gereformeerde broeders begrip konden opbrengen voor onze bezwaren tegen de landelijke koers van de NGK."
Drie jaar later is stap 2 toch gezet. Onlangs keurden de classes (regionale vergaderingen) van beide kerkverbanden de in Enschede gemaakte afspraken goed. Toen bleek dat Slotman in Enschede niet was vergeten. Hij werd gevraagd op zondag 3 december als eerste vrijgemaakte predikant in een christelijke gereformeerde kerkdienst voor te gaan.
De twee preken voor de Maranathakerk liggen klaar. "Het zijn heel gewone preken", zegt Slotman. "Als ik die zondag ook in een vrijgemaakte kerk zou moeten voorgaan, zou ik ze daar zo kunnen gebruiken. Wat de orde van dienst betreft: men zingt in christelijk-gereformeerd Enschde uit de psalmbundel van 1773 en het Liedboek voor de Kerken, niet alleen psalmen, maar ook wel gezangen."
Verdergaand
In Enschede komt voorlopig vier maal per jaar een kanselruil, er komt gemeenschappelijk AvondmaaI en elkaars attestaties worden erkend. Dat lijkt op afspraken die in soortgelijke situaties, bijvoorbeeld in Goes, zijn gemaakt. Toch zijn er ook verschillen. In Enschede gaat het niet om twee gemeenten uit twee kerkverbanden, maar alle zes (twee CGK en vier GKV) plaatselijke kerken doen mee. "We zien dat als een wonder van God", zegt Procee.
Verder is in de afspraken de mogelijkheid opengehouden dat de predikanten buiten de vier kanselruilingen vaker op elkaars preekstoel staan. "Momenteel is een van de twee christelijke ge reformeerde predikanten ernstig ziek. We zijn blij met het ruimhartige aanbod van de vrijgemaakte predikanten om bij ons een aantal preekbeurten te vervullen", aldus Procee.
Onlangs werd bekend dat in Deventer de CGK, de GKV en de NGK eikaar hebben erkend. Zou zoiets in Enschede ook ooit kunnen? Ds. Slotman waagt zich niet aan voorspellingen. Daarbij speelt ook mee dat zo'n tien jaar geleden vrij vergaande contacten tussen de NGK en de GKV van Enschede-Noord zijn afgeketst. "De verhoudingen tussen de beide gemeenten zijn nu beter dan toen, maar hoe ver de huidige contacten zijn weet ik niet", zegt ds. Slotman. "Ik bemoei me na mijn emeritaat niet meer met zaken in mijn voormalige gemeente. Wel preek ik er zo nu en dan en heb er ook wel het avondmaal bediend. Ook heb ik er vlak na de vuurwerkramp een gemeentevergadering mogen leiden waarin over de ramp werd gesproken. Ik heb de indruk dat na de ramp veel leden van de drie kerken nauwer tot elkaar zijn gekomen. Ze hebben elkaar op alle mogelijke manieren geholpen. Momenteel loopt er een gezamenlijk project voor maatschappelijke hulpverlening. Die contacten zijn een goede zaak. Juist in een geseculariseerde stad als Enschede hebben de gereformeerden elkaar hard nodig."
(Bron: ND | Datum: 29 november 2000)